|
Jo van den Hauwe als een
van de weinige Zurenborgenaars met zijn pakket. • Foto: Ellen
BURTON
Jo van
den Hauwe (45) woont met zijn vrouw en twee kinderen in de
Kleine Beerstraat en is al meer dan tien jaar lid van het
voedselteam Deurne-Zuid. Een ouwe rot in het vak dus, die
bovendien bevlogen en enthousiasmerend kan vertellen over
voedselteams. “Ik ben de contactpersoon van het voedselteam in
Deurne, dat zijn afhaalpunt heeft in de Wapenstilstandlaan, net
over de Zurenborgbrug. De gezinnen van ons team komen vooral uit
Berchem, Deurne en Borgerhout. Wij zijn in feite het enige gezin
uit Zurenborg. Daar mogen er voor mijn part nog een paar
bijkomen!”
JAPAN
Het idee van de voedselteams werd een vijftiental
jaar geleden gelanceerd in Vlaanderen. Vele consumenten stelden
zich in die tijd vragen over de kwaliteit en afkomst van ons
voedsel. Ook duurzame landbouw en economische leefbaarheid waren
niet langer loze begrippen. Elcker-ik, een organisatie voor
rechtvaardige landbouw, baseerde zich op het Japanse model van
de Seikatsu-club om ook hier te starten met voedselteams. Wat in
1996 met veel goede moed op gang getrokken werd door een handvol
consumenten en producenten, is vandaag de dag uitgegroeid tot
een beweging van een negentigtal teams en ongeveer zeventig
producenten. Door het snel groeiende succes werd in 2001 de stap
gezet om een zelfstandige organisatie op te richten; daarmee was
de vzw Voedselteams geboren.
RESPECT
Voedselteams hebben vele beweegredenen, maar kort
samengevat draait alles rond respect voor de producent, de
consument, plant en dier, het milieu en de kwaliteit van het
voedsel. De producenten bieden elke week een gevarieerd en
verrassend pakket aan met biologisch geteelde groenten en fruit.
De producten komen steeds vers van het veld en zijn afkomstig
van één lokale producent, al wordt het aanbod wel eens aangevuld
met producten van collega’s bio-telers, vertelt Jo: “De meeste
boeren bieden pakketten aan, dat maakt de planning om te zaaien
een stuk makkelijker. De verkoop van losse producten is ook niet
haalbaar als je aan tientallen teams moet leveren. De Antwerpse
teams werken samen met Widar uit Merksplas en met het
Wijngaardhof uit Westmalle, dat hier ook met een kraam op de
donderdagse markt staat. We hebben een heel goed contact met de
boer, Godfried, en daardoor hebben we wel enigszins inspraak in
de invulling van het pakket. Godfried neemt soms ook producten
af bij collega’s uit Frankrijk. Het gaat dan om meer exotisch
fruit dat hij zelf niet teelt. We kunnen bij onze producenten
trouwens ook zuivel bestellen, wat dan weer wel los verkocht
wordt. Leuk is ook dat de inhoud van het pakket steeds weer een
verrassing is. Er zitten al eens minder bekende groeten in,
waarvoor de boer soms recepten meegeeft om ze lekker klaar te
maken. Of de gezinnen van ons team wisselen onderling
kookideetjes uit.” Het rechtstreekse contact met de producent
ervaren de consumenten als zeer belangrijk. De voedselteams
organiseren uitstappen naar de producerende boerderijen en beide
partijen ontmoeten elkaar ook op een jaarlijkse vergadering.
EVENWICHT
De aangeboden voedingsmiddelen zijn altijd biologisch
geteeld. Er komen geen pesticiden, hormonen of bewaarmiddelen
aan te pas en plant en dier krijgen genoeg tijd en ruimte om te
groeien. De voedselteams verdelen bovendien vooral
streekproducten, zodat geen energieverslindende serres of
bewaarmethodes nodig zijn. Doordat er afgenomen wordt bij lokale
producenten, zijn ook het transport en de bijbehorende
milieuvervuiling tot een minimum beperkt. Jo: “Toch willen we
daarin niet heiliger zijn dan de paus. Zoals ik al vertelde,
neemt onze producent soms producten af bij een collega in
Frankrijk. Die goederen moeten uiteraard wel over langere
afstand vervoerd worden. Wie niet akkoord gaat met die
werkwijze, bestelt gewoon geen dergelijke producten. In onze
hele bestaansgeschiedenis is er nog maar één iemand afgehaakt
omdat we volgens hem niet principieel genoeg waren op ecologisch
en biologisch vlak. Het is natuurlijk steeds zoeken naar een
gezond evenwicht.”
DUURZAAM
Nog niet zo gek lang geleden waren er op televisie
beelden te zien van wanhopige en gefrustreerde boeren die
gigantische melkoverschotten uitgoten over de velden.
Voedselteams schenkt daarom ook veel aandacht aan duurzame
landbouw en levenskansen voor kleinschalige boerderijen. Dankzij
het systeem krijgt de boer vaste klanten aan wie hij zijn
producten kan verkopen aan een vaste prijs die de echte
productiekosten dekt en een degelijk arbeidsinkomend garandeert.
Ook de consument vaart trouwens wel bij die manier van
prijssetting. Doordat de dure tussenhandel en verpakkingskosten
uitgeschakeld worden, ligt de prijs van de producten beduidend
lager dan die in grootwarenhuizen of bio-winkels.
PRAKTISCH
Bestellen bij een voedselteam is nog poepsimpel ook.
De leden vullen maandelijks een bestelbon in via de computer en
kunnen nadien elke week hun bestelling afhalen in het depot van
hun team. In de Antwerpse regio is dat op maandagavond. De
factuur krijgen de leden op het einde van de maand netjes
toegezonden. Geïnteresseerde mensen mogen steeds een drietal
maanden gratis proefdraaien. Wie nadien beslist om vast lid te
worden, betaalt jaarlijks een lidgeld van tien euro per gezin.
Bij sommige teams wordt er ook een voorschot op de factuur
gevraagd, zodat er steeds genoeg geld in kas is om de
producenten tijdig te betalen.
ENGAGEMENT
Voedselteams zijn dan misschien nog niet zo heel
bekend bij het grote publiek, toch gaat er achter de lokale
teams een verrassend stevige en goed georganiseerde structuur
schuil. Jo legt het piekfijn uit: “De voedselteams functioneren
zelfstandig op lokaal niveau dankzij de inzet van vrijwilligers.
Per team is er een zogenaamde kern, bestaande uit een
groepsverantwoordelijke, een bestelverantwoordelijke, een
depothouder en een financieel verantwoordelijke. Vaak nemen de
andere leden van het voedselteam ook nog vrijwillige taken op,
maar dat is volledig afhankelijk van hun gedrevenheid en
beschikbare tijd. Per provincie is er een regionale kern gevormd
door groepsverantwoordelijken, producenten en medewerkers van de
vzw Voedselteams. Die kernen komen vooral samen bij een concrete
aanleiding. Ten slotte is er de Vlaamse koepel, de vzw
Voedselteams zeg maar, met de Raad van Bestuur, de Algemene
Vergadering en enkele betaalde medewerkers.”
VRIJWILLIGERS
Jo benadrukt wel dat aansluiten bij een voedselteam
toch een zeker engagement vereist: “Het vergt een bepaalde
inspanning om elke maandagavond trouw je bestelling af te halen.
Bovendien ken je de inhoud van het pakket niet op voorhand en
omdat er al eens minder bekende groenten in zitten, is het koken
misschien niet altijd even eenvoudig. Je kan ook minder vaak
zeggen: “Ik heb vandaag nu eens zin in dat of dat.” Al moet ik
toegeven dat wij toch ook nog regelmatig eens binnenspringen bij
de Delhaize. Toch moet je je voedingsgewoonten en
consumptiegedrag enigszins aanpassen.” Voor de vzw is het
sociale gebeuren op z’n minst even belangrijk als het stimuleren
van duurzame landbouw. De werking van de lokale voedselteams
steunt geheel op de inzet van vrijwilligers. Van de teamleden
wordt dan ook verwacht dat ze een bepaalde taak op zich nemen.
Jo: “De ene houdt de bestellingen bij, enkele anderen houden met
een beurtrol het depot open en nog iemand anders draagt de
verantwoordelijkheid over de facturatie en de financiën. Zo is
er voor iedereen wel een rol die hij of zij leuk vindt.”
PUBLIEK
Het publiek dat de voedselteams aantrekken is zeer
divers. Jo is lid geworden nadat hij het initiatief had leren
kennen via vrienden: “In die tijd bood Leon van ’t Kleine
Beertje al groentemanden aan. Ik vond het een interessant
systeem. Toen ik via vrienden hoorde over het bestaan van de
voedselteams, ben ik meteen ingestapt.” Uiteraard speelt voor
veel leden het biologische en ecologische aspect een belangrijke
rol. Jo: “Ook ik ben op dat vlak redelijk ‘die hard’. Toch denk
ik niet dat biologische geteelde groenten per se gezonder zijn.
Het milieu is over het algemeen zwaar vervuild, het veld van de
bio-boer ontsnapt daar volgens mij niet aan. De smaak van
biologisch fruit en groenten vind ik wel veel beter. Laatste
kochten we gewone appels toen we op vakantie waren in Nederland.
Die smaakten gewoon puur naar water! Daarnaast vind ik het ook
gewoon interessant om na te denken over een andere invulling van
de economie. Het is dan wel leuk om vast te stellen dat dat met
de voedselteams een beetje lukt.”
Actief promotie voeren doen Jo en zijn teamleden dan ook weer
niet. “Ik heb niet echt een bekeringsbehoefte. Een tijdje
geleden hebben we wel eens met een standje op Ecodroom gestaan,
een milieufestival in het Rivierenhof. Maar voor de rest houd ik
me daar niet zo veel mee bezig.” Toch kent het netwerk van de
voedselteams nog steeds een enorme uitbreiding. Een half jaar
geleden werd zo het team Kievitsei opgericht, dat zijn ‘nest’
heeft in de kerk in de Provinciestraat. Teamverantwoordelijke
daar is Goedele Vrints (26): “Ik leerde de voedselteams kennen
tijdens mijn studententijd in Leuven. Ook na mijn terugkeer naar
Antwerpen wilde ik ermee doorgaan. Daarom heb ik met enkele
vrienden een nieuw team opgericht. We zijn nu een zestal maanden
bezig en hebben zelfs een voorlopige ledenstop moeten invoeren.
Momenteel hebben we 35 leden, waarvan ongeveer een derde uit
Zurenborg komt. We gaan eerst wat routine kweken in de
bestellingen en administratie, eens dat vlot loopt willen we
terug nieuwe leden gaan accepteren.” Ook het team van Goedele
heeft nooit echt promotie gevoerd. “Al onze huidige leden zijn
erbij gekomen via mondaan- mondreclame. Vlak na de opstart van
ons team hebben we wel wat media-aandacht gekregen via een
bevriende journalist, maar dat hadden we zeker niet nodig om
leden te ronselen. We zijn vermoedelijk zelfs één van de
grootste voedselteams van Vlaanderen!” Het team van Kievitsei
telt heel veel jonge leden. “Velen van hen zijn toch wel bewust
bezig met duurzame en biologische landbouw. Al speelt ook hier
het economische aspect, plus de leuke extra om een heleboel
nieuwe groenten en fruit te leren kennen,” weet Goedele.
ZURENBORGTEAM?
Potentieel genoeg dus om ook in Zurenborg een
voedselteam op te richten. Wie zich aangesproken voelt, kan via
de website van de vzw Voedselteams contact opnemen met de
regioverantwoordelijke van de provincie Antwerpen. Een twaalftal
geïnteresseerde gezinnen is voldoende om uit de startblokken te
schieten. Samen met de regioverantwoordelijke wordt een eerste
infovergadering gehouden, waarin de werking van de vzw en de
teams en een eventuele opstart besproken worden. Bij blijvende
of groeiende interesse wordt een tweede keer samengezeten voor
een concrete startvergadering. Eens die achter de rug, is het
nieuwe team geboren. Zo snel kan dat gaan. Wie durft?!
INFO
Op www.voedselteams.be vind je alle informatie om lid te worden
of om zelf een team te starten. Ook Goedele (voedselteam.kievitsei@gmail.com)
en Jo (jo.vandenhauwe@scarlet.be) zijn graag bereid je met raad
en daad bij te staan!
 |
